Staat ons - net als eind jaren twintig van de vorige eeuw - opnieuw een grote depressie te wachten? Eric Mecking (1959), opgeleid historicus en informatiespecialist van beroep stelt van wel. In zijn recent verschenen werk 'Deflatie in aantocht - de historische achtergronden van de kredietcrisis en de komende grote depressie' zet hij de actuele ontwikkelingen in het perspectief van de lange conjunctuurgolven van de Kondratieffcyclus.

De jaren negentig

De laatste jaren van het vorige millennium waren voor veel mensen goed. De westerse economieën maakten de langste groeiperiode door sinds de Tweede Wereldoorlog, de aandelenkoersen wisten wereldwijd van geen ophouden en de huizenprijzen stegen in veel landen alsmaar verder. We voelden ons rijker dan ooit en handelden ernaar. We bleven maar kopen. Het was een gouden tijd, waar geen einde aan leek te komen.

Tot 2000, het jaar van de kentering. Sindsdien leek alles wat voorheen goed ging, verkeerd te lopen. De aandelenkoersen stortten naar beneden en de economieën raakten in een diepe recessie. Om deze uit het slop te halen grepen de centrale banken in. Zij zetten de geldkraan wagenwijd open en verlaagden de rente naar ongekend lage niveaus.

Dit herstelde de koopkracht van de gemiddelde burger die opnieuw meer kon consumeren waardoor economieën weer aantrokken en ook de aandelenbeurzen er weer bovenop kwamen. Sterker nog, het aanbod van goedkoop geld nam wereldwijd zulke grote vormen aan dat er sprake was van een stortvloed aan krediet. Al dit overtollige kapitaal vond zijn weg in aandelen, obligaties, huizen en grondstoffen, die allemaal sterk in prijs stegen.

Schuldenbergen

De lage rente - op een gegeven moment zelfs lager dan het inflatieniveau, waarmee geld feitelijk 'gratis' werd - heeft geleid tot een forse expansie van schulden. Burgers, bedrijven - vooral banken - en overheden kwamen tot over hun oren in de schulden te zitten. Het verleden heeft geleerd dat er een correlatie bestaat tussen de grootte van alle uitstaande schulden en de hevigheid van de economische krimp. Hoe meer schulden, des te dieper de neergang van de economie. Daarbij speelt ook dat de schulden grotendeels zijn aangegaan voor consumptieve, dat wil zeggen niet-productieve, uitgaven. Bij de komende recessie zullen deze excessieve schulden leiden tot een scherpe en langdurige terugval in de totale vraag, met als gevolg deflatie, dat in combinatie met een depressie, een zeldzaam en allesverwoestend verschijnsel is. Het zal ertoe leiden dat veel personen en bedrijven failliet gaan en de welvaartsstaat min of meer bankroet wordt verklaard.

Deflatie is de tegenhanger van inflatie. Bij deflatie daalt de hoeveelheid geld en krediet waardoor prijzen over de gehele linie dalen in plaats van stijgen. Bij deflatie wordt alles goedkoper en neemt de koopkracht van het geld toe. Omdat producten in de toekomst nog goedkoper worden, gaan mensen hun consumptie uitstellen. Het aanhouden van contanten wordt dan lonend: cash is king. Zo zullen spaarders die de afgelopen decennia gestraft werden voor hun spaarzaamheid in de toekomst worden beloond. Terwijl bij inflatie uw schuld in reële termen kleiner wordt, neemt bij deflatie uw schuld juist toe. Leners van geld zullen zo de rekening dubbel en dwars gepresenteerd krijgen.

Kondratieffgolven

De Kondratieffcyclus bestaat uit een cyclus van ongeveer een halve eeuw. Deze 'golven' zijn een gevolg van gebrek aan evenwicht tussen productie en consumptie en ook tussen de diverse sectoren van de productie onderling. Net als bij het klimaat is er sprake van vier seizoenen: lente, zomer, herfst en winter. De laatste winter was van 1929 tot 1949. Dhr. Mecking stelt dat in 2000 opnieuw een winterperiode is aangebroken die zal aanhouden tot 2015, en misschien zelfs langer.

De winterperiode kent drie fasen. De eerste fase (2000-2004) begint wanneer aandelenkoersen het hoogste punt ooit hebben bereikt en de zeepbel uiteenspat. Aandelenbeurzen beginnen te dalen, waardoor de economische groei afneemt en de werkloosheid toeneemt. De tweede fase (2004-2007) is de periode waarin centrale banken de rentepercentages diverse keren verlagen en overheden stimuleringsmaatregelen nemen, hetgeen leidt tot een tijdelijk, kunstmatig herstel.

Als het besef van tijdelijk herstel doordringt bij de meerderheid van de bevolking, dan is fase drie (2007-...), de echte liquidatiefase, aangebroken. De economie krimpt en de werkloosheid stijgt weer. Krediet wordt niet meer gecreëerd en consumenten kunnen minder geld uitgeven. Het vertrouwen daalt verder. Zelfs de huizen beginnen in prijs te dalen. En dan begint alles te dalen en blijft alles maar zakken: de depressie is daar.

Mogelijke bescherming

Door de deflatie en de lage rentevergoeding zal het steeds aantrekkelijker worden geld in contanten aan te houden. U loopt dan geen beleggingsrisico, derft weinig rente-inkomsten, terwijl uw geld automatisch meer waard wordt.

Een andere optie is het kopen van obligaties, want die nemen in waarde toe naarmate de economische activiteit afneemt en de kapitaalmarktrente daalt. De waarde van obligaties ontwikkelt zich immers in tegenovergestelde richting van de rente. Tijdens een depressie moet u echter opletten hoe solide het bedrijf of de overheid is die deze obligaties heeft uitgegeven. Alleen AAA-geclassificeerde bedrijfsobligaties komen in aanmerking, want tijdens een depressie zullen veel bedrijven failliet gaan en kunnen ook overheden en semioverheidsinstellingen min of meer bankroet gaan.

Dhr. Mecking rekent erop dat in de huidige winterperiode het monetaire systeem ineen zal storten en mensen steeds meer zullen terugvallen op goud. Goud is volgens hem in dit scenario dan ook het overwegen waard als verzekering tegen een komende financiële ineenstorting. Bijvoorbeeld middels gouden munten of goudmijnaandelen, hoewel deze laatste categorie door het hefboomeffect wel veel forsere koersuitslagen kent, zowel omhoog als omlaag.

Of Mecking's sombere toekomstbeeld bewaarheid wordt zal de toekomst moeten uitwijzen. Laten we hopen van niet. Desalniettemin helpt zijn boek 'Deflatie in aantocht' om economische ontwikkelingen in historisch perspectief te kunnen plaatsen. Interessant zijn vooral ook de vele parallellen tussen de recente 'seizoenen' en die uit eerdere golven van de Kondratieffcyclus. Enkel vanwege dit historisch perspectief verdient 'Deflatie in aantocht' een plek in de boekenkast van de belegger.